محمد تقي جعفري

78

ترجمه و تفسير نهج البلاغه ( فارسي )

جمله اى در جملات مورد تفسير وجود دارد كه نياز به توضيح مختصرى دارد . آن جمله اينست : لم يلحقه في ذلك كلفة ( مشقّتى در آن ، به خدا نرسيده است . ) مقصود از ذلك ( آن ) كه مشقّتى از ناحيهء آن به خدا نرسيده است ، چيست احتمال بسيار قوىّ نزديك به اطمينان اينست كه در عالم بودن خداوندى بهمهء آن امور كه أمير المؤمنين عليه السّلام فرمودند ، كلفت و مشقّتى بان ذات اقدس نرسيده است در صورتى كه اگر انسانها بخواهند به كمترين واقعيّتى از آن امور علم پيدا كنند ، قطعا مجبور به تحمّل زحمات تجربه و استقراء و انواع كاوش و بررسىهاى فكرى و تكاپوهاى عضلانى مىباشند . احتمالى ديگر وجود دارد كه بگوييم : منظور أمير المؤمنين عليه السّلام از ذلك ( آن ) آفرينش كائنات است كه ناشى از لحظه اى از مشيّت آن ذات اقدس است چنان كه شبسترى ( شيخ محمود ) مىگويد : تعالى اللَّه قديمى كاو به يك دم كند آغاز و انجام دو عالم اين احتمال با اين كه با نظر بهمهء جملات قبلى ضعيف به نظر مىرسد ، ولى با جملهء بعدى و لا اعترضته في حفظ ما ابتدع من خلقه عارضة يعنى در حفظ كائناتى كه ابداع فرموده است هيچ رويداد محاسبه ناشده و و ناتوان كننده و يا خارج از علم او پيش نيامده است ، قابل توجيه مىباشد كه معناى مجموعى دو جمله چنين مىباشد : چنان كه خداوند متعال در آفرينش كائنات دچار مشقّتى نشد ، همچنين در حفظ آنها هيچ عارضه اى نتوانست از مشيّت خداوندى جلوگيرى نمايد . 372 ، 390 - اللَّهمّ أنت أهل الوصف الجميل ، و التّعداد الكثير ، إن تؤمّل فخير مأمول ،